Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana daşınmasında Gürcüstanın yüksək rüsum tələbi alternativ logistika axtarmağı zəruri edir; Qazax-İcevan dəmir yolu işə düşə bilərmi?
Artıq o da məlumdur ki, Gürcüstan hökuməti Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana ilk dəfə həyata keçiriləcək tranzitinə əlavə rüsum tətbiq etməyəcək. Ancaq bundan öncə Tiflis hər ton üçün fantastik rüsum - 1 km üçün 0.82 dollar tələb etmişdi (Eyni yük üçün Azərbaycan ərazisində tarif cəmi 0.02 dollardır!). Odur ki, sual yaranır: birdəfəlik güzəştdən sonra necə olacaq, Gürcüstan yenə 0.92 dollarda təkid edəcək, yoxsa...
Paradoks ondadır ki, məhz Azərbaycan investisiyaları və infrastruktur layihələri hesabına regionda tranzit ölkəsinə çevrilən Gürcüstan indi öz rəqabət üstünlüklərini zəiflədən addımlar atır, sanki “öz ayağına güllə” atır. Region üçün olduqca həssas bir dönəmdə rəsmi Tiflisin bu davranışı rasional iqtisadi strategiyadan daha çox, regional qarşılıqlı etimadın pozulmasına bənzəyir və anlaşılmır. Eyni zamanda, bu kurs qaçılmaz olaraq Bakını alternativ marşrutlar axtarmaq zorunda qoyur.
Minval Politika-nın etibarlı mənbədən əldə etdiyi məlumata görə, Azərbaycan artıq alternativ logistikanı inkişaf etdirmək üçün öz imkanlarını qiymətləndirməyə başlayıb. “Belə ki, sovet dövründə Bakını Qazaxla birləşdirən və sonra İcevana qədər davam edən dəmir yolu xətti mövcud olub. Artıq Bakı həmin hissəni - Qazaxdan Ermənistanla ənənəvi sərhədə qədər bərpa etmək imkanını nəzərdən keçirir. Əldə etdiyimiz məlumata görə, ilkin qiymətləndirmə başlayıb: tranzitin bir hissəsinin - Gürcüstan asılılığından azad edəcək hissənin mümkün bərpası üçün texniki parametrlər, xərclər və müddətlər öyrənilir. Daha sonra yüklər sərhədi avtomobil yolu ilə keçə və Ermənistanın daha dərin hissələrinə gedə bilər. Bu, müasir logistika baxımından tamamilə mümkün bir həldir”, - mənbə sayta deyib.
Eyni zamanda, yol marşrutları variantının araşdırıldığı bildirilir. “Marşrut hələ dəqiqləşdirilməyib, alternativ dəhlizlər və onların səmərəliliyi müzakirə olunur. Lakin belə müzakirələrin aparılması faktının özü çox şeydən xəbər verir: Azərbaycan daha Gürcüstanı yeganə və ya əvəzolunmaz tranzit ölkəsi qismində görmür. Burada vacib siyasi siqnal da var. Əgər kimsə logistik baxımdan Bakını özündən asılı vəziyyətə sala biləcəyini düşünürsə, bu, böyük yanlışlıqdır”, - məlumatda vurğulanır.
Azərbaycan Gürcüstanı bu şəkildə cəzalandıra bilərmi? Ermənistana köhnə yol nə dərəcədə uğurla bərpa ola bilər və hansı müddətə?
Qabil Hüseynli səhhətindən danışdı: “Yoldaşım müalicə edir”
Qabil Hüseynli
Professor Qabil Hüseynlinin sözlərinə görə, təkcə neft məhsullarını deyil, Ermənistana göndərilən taxılı da Bakı-İcevan dəmir yolu yolu ilə ötürmək mümkündür: “Yəni yüklər Qazax rayonundan Gürcüstana deyil, birbaşa Ermənistan ərazisinə daxil ola bilər. Mal və məhsullar Gürcüstan vasitəsilə daşındıqda ixracatçı tərəf iki ölkəyə tranzit haqqı ödəməli olur. Lakin Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə Bakı-İcevan dəmir yolu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən dağıdılıb. Həmçinin dəmir yolunun keçdiyi Qazax rayonunun Barxudarlı və Sofulu kəndləri işğal altındadır. Ermənilər Barxudarlı və Sofulu stansiyalarını yararsız hala salıblar. Bu baxımdan, Qazaxıstan taxılının və Azərbaycan neftinin dəmir yolu ilə Ermənistana ixracı Qazax rayonunun işğal altındakı 3 anklav kəndinin Azərbaycana qaytarılması məsələsini aktuallaşdırır”.
Hüseynli hesab edir ki, Zəngəzur dəhlizi ilə yanaşı, Bakı-İcevan dəmir yolu xəttinin bərpası Gürcüstanın addımları fonunda bir tələbə çevrilir: “Sadəcə, bu layihəni işə salmaq üçün ilkin addımlar atılmalıdır. Çünki dəmir yolunun bərpası zaman tələb edir. Ancaq hər iki tərəf üçün iqtisadi üstünlükdür. Gürcüstana tranzit ödənişi etməkdənsə, xərc çəkib Qazax-İcevan yolunu bərpa etmək birdəfəlik can qurtarmaqdır. İntəhası, Ermənistan da bir hərəkət etməlidir.
Paşinyan hökuməti 2026-cı ilin iyun ayında keçiriləcək parlament seçkiləri öncəsi və hazırda Ermənistanda etirazların başladığı bir vaxtda bu addımı atmaqdan çəkinəcək. Ancaq seçkilərdən sonra işğal altında qalan yaşayış məntəqələrinin Azərbaycana qaytarılması istiqamətində addımlar ata bilər".
Hüseynli Gürcüstanın addımlarını xoşagəlməz sayır və münasibətlərdə müəyyən gərginliyə yol açacağını ehtimal edir: “Tiflis Zəngəzur dəhlizini istəmir. Özünün tranzit ölkə kimi əhəmiyyətinin azalmasından qorxur. Eynilə İran kimi düşünür. Amma Gürcüstan da bu dəhlizdən faydalana bilər. Hər bir halda, bu məsələ siyasi yox, iqtisadi-logistik mahiyyət daşıdığı üçün Cənubi Qafqaz ölkələrinin ”qızıl orta" tapacağına inanıram. Bölgədə sülhün və inkişafın alternativi yoxdur".
