Tarix göstərir ki, müharibədə qələbə qazanmaqla dayanıqlı sülhə nail olmaq eyni proses deyil. Bir çox hallarda hərbi qələbə ilə sülh müqaviləsinin imzalanması arasında uzun illər keçir. Azərbaycan isə bu prosesi qısa müddətdə başa çatdırmaqla mühüm diplomatik nəticə əldə edib.
İkinci Dünya müharibəsi 1945-ci ildə başa çatsa da, Almaniya ilə Fransa arasında münasibətlərin yeni siyasi və hüquqi əsasları yalnız 1963-cü ildə Yelisey müqaviləsi ilə təsbit olunub.
Azərbaycanın nümunəsində isə 2020-ci il Vətən müharibəsində əldə olunan qələbə və 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra sülh gündəliyinin formalaşdırılması prosesi daha qısa müddətdə nəticələnib. 2025-ci il avqustun 8-də Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi mətninin paraflanması bu prosesin mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirilir.
Milli Məclisin deputatı Bəhruz Məhərrəmov Oxu.Az-a açıqlamasında bildirib ki, beynəlxalq münasibətlər sistemində və hüquq təcrübəsində silahlı münaqişələrin başa çatması ilə dayanıqlı sülhün hüquqi-siyasi baxımdan təsbit olunması arasındakı zaman intervalı dövlətlərin suveren iradəsindən, güclər balansından və postmünaqişə dövrünün geostrateji reallıqlarından asılıdır.
Deputat qeyd edib ki, İkinci Dünya müharibəsinin 1945-ci ildə başa çatmasına baxmayaraq, Fransa və Almaniya arasında institusional sülh və barışıq modelinin yalnız 1963-cü ildə Yelisey müqaviləsi ilə rəsmiləşdirilməsi münaqişədən sonrakı proseslərin mürəkkəb və uzunmüddətli xarakterini göstərir.
“Avropanın 18 ilə etdiyini Azərbaycan iki ilə bacardı”
Bəhruz Məhərrəmovun sözlərinə görə, 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş antiterror tədbirlərindən cəmi iki il sonra – 2025-ci il avqustun 8-də Ermənistanla sülh müqaviləsi mətninin paraflanması Azərbaycan üçün mühüm diplomatik nəticədir:
“Qərbi Avropada 18 illik tarixi zaman kəsiyini əhatə edən uzunmüddətli sülh quruculuğu prosesi ilə müqayisədə Azərbaycanın qısa müddətdə sülh müqaviləsinin paraflanması mərhələsinə çatması müasir beynəlxalq münasibətlər baxımından diqqətçəkən nəticədir.
Tarixi təcrübə göstərir ki, Yelisey müqaviləsi Avropada Fransa və Almaniya arasında yeni münasibətlər sisteminin və sonrakı inteqrasiya proseslərinin mühüm əsaslarından biri oldu. Azərbaycan və Ermənistan arasında paraflanan sülh sənədi isə Cənubi Qafqazda onilliklər boyu davam edən münaqişənin hüquqi-siyasi müstəvidə aradan qaldırılması istiqamətində mühüm addımdır”.
Deputat bildirib ki, sülh müqaviləsinin paraflanması tərəflər arasında razılaşdırılmış mətnin əldə olunması baxımından mühüm siyasi-hüquqi mərhələdir.
Onun sözlərinə görə, bu proses BMT Nizamnaməsində təsbit olunmuş dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinin, eləcə də 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsinin müddəalarının regional münasibətlərdə əsas götürülməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Məhərrəmov vurğulayıb ki, Azərbaycan 2020-ci il müharibəsindən və 2023-cü il antiterror tədbirlərindən sonra hərbi nəticələri diplomatik müstəvidə möhkəmləndirmək istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirib.
“Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi xarici siyasət strategiyası göstərdi ki, hərbi zəfərdən sonra diplomatik təşəbbüsü qorumaq və sülh gündəliyini formalaşdırmaq müharibədə əldə edilmiş nəticələrin beynəlxalq hüquqi müstəvidə möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
2023-cü ildən 2025-ci ilin avqustuna qədər olan qısa zaman kəsiyində müxtəlif geosiyasi çağırışların fonunda ikitərəfli formatda sülh sənədinin paraflanmasına nail olunması Azərbaycanın hərbi və diplomatik müstəvilərdə əldə etdiyi nəticələrin bir-birini tamamladığını göstərir”, – deyə deputat qeyd edib.
