• Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Sosial
  • Hadisə
  • Araşdırma
  • Bölgə
  • Dünya
  • İdman
  • Şou-biznes
  • Video

© 2022 Qanuntv.az - Bütün hüquqlar qorunur.

Xəbərlər istinad verilmədən götürülə, qanuna zidd olaraq nüsxələnə və başqa yerdə yayımlana bilməz.

QanunTv.az

  • Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Əlaqə
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Sosial
  • Hadisə
  • Araşdırma
  • Bölgə
  • Dünya
  • İdman
  • Şou-biznes
  • Video
backend

Babək Xürrəminin cəsur oğlu - Atur Ödər

7 Ekm, 23 - 12:43

Babək Xürrəminin cəsur oğlu - Atur Ödər


Bu günə qədər alimlərin Azərbaycanda Xürrəmilər Hərəkatı və onların hökmranı olan Babək barədə ərəb mənbələrinə və İran müəlliflərinə istinad etməsi Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş Xürrəmiyyə dövləti barədə yanlış fikirlərin mövcud olmasına şərait yaradıb. Bu barədə kifayət qədər yazmışam. Bu yazımda böyük imperator Babəkin ilk övladı - Atur Ödər barədə yanlışıqlara son vermək niyyətindəyəm.

Atur Ödər Babəkin ilk həyat yoldaşı Banu Xatundan olan oğludur. “Babək” filimində onun adı Buğday kimi gedir. “Atur” adını tələffüz edərək, Günəş və atəşi nəzərdə tuturdular xürrəmilər. Bəzi mənbələr yazır ki, əslində bu ad ADƏR-AZƏR kimi də tələffüz edilir. Rus alimi İ.Dyakonovun fikrincə, elam dilində “Atur” sözü uca, yüksək yer mənasını verirdi. Bir qisim tədqiqatçıların fikrincə, “atr” sözü qədim türkcədə “yüksəklik”, “təpəlik yer” mənasənə verən “adur” sözündən yaranmışdır.

Qeyd edim ki, Banu Xatun baş kahin olduğu üçün onunla birgə rituallara maqlar nəzarət edirdilər. Baş kahin, eyni zamanda, baş maq - Aturpat və ya Aturpatak (hərfən: “atəş mühafizəçisi”) adlanırdı.

Mənbələrdən sızan məlumatlara görə, Babək çoxarvadlı bir insan olub. Afşin Bəzz qalasını işğal edən gün Babəkin 17 oğlu, 23 qız övladı olub. Babək qalanı tərk edərkən, iki oğlu onunla birlikdə Səhl ibn Sunbatın yanına gedib. Babəkin övladlarının sonrakı taleyi ilə bağlı mənbələrdəki məlumatlarsa bunu söyləyir ki, onların arasında yaşı kiçik olanlar və Babəkin qızları da varmış.

Təbəri yazır ki, Samirəyə gətirilmiş əsirlərin içərisində yeddi kiçik yaşlı oğlan və üç qız uşağı var idi. Bunlar əsir gətirilmiş qadınların (Babəkdən olan) uşaqları idi.

Lakin ilk övladı və varisi Banudan olan Atur idi.

Mənbələrin yazdığına görə, Atur Ödər ucaboylu idi. O, Babəkə çox oxşayırdı, iri qəhvəyi gözlər var idi.

Babəkin 19 yaşında olanda ailə qurduğu ilk qadın Xürrəmilər Hərəkatının ilk liderlərindən biri olan Cavidanın xanımı olan 23 yaşlı Banu idi. Banu xürrəmilərin dini inancları və rituallarının icrasına nəzarət edən şəxs idi və onun bizim müasir dillə desək, baş kahin olması və ona inanan şəxslərin Cavidandan çox olmasına şərait yaratmışdı. Cavidan bu hərəkata başçılıq edən zaman mütləq şəkildə baş kahin Banu ilə izdivacda olmağa məcbur idi. Babəkin 20 il apardığı savaşda Banu onunla bərabər xürrəmilərə başçılıq edirdi. Mənbələr yazır ki, onun sözü Babəkin sözü qədər keçərli idi. Xürrəmi dövlətinin xarici və daxili siyasətini, dini inancların icrasına məhz Banu xatun Xürrəmi nəzarət edirdi. Buna görə də Babəkdən sonra varis olacaq şəxs onların nikahından doğulan Atur Ödər olmalı idi. Buna görə də Atur Ödər xüsusi diqqət və qayğı altında böyüyürdü. Onun üzərində iki missiya dururdu. Anasından sonra baş kahin olmaq, atasından sonra Xürrəmiyyə dövlətinə başçılıq etmək.

Atur Ödər uşaq yaşlarından hərb sənəti ilə yanaşı, dini ritualları da öyrənirdi. Qaynaqlar yazır ki, kahinlər Atur Ödəri Banu Xatunun varisi kimi qəbul edib, gələcəkdə baş kahin olması üçün xüsusi ayin icra edirlər. Ona ağ paltar geyindirib, vəfa mərasimində atəşgahda ona qırmızı qotazlı ağ yun kəmər-kasti bağlayırlar. Burda andiçmə mərasimində Atur Ödər onun üzərində duran məsuliyyəti dərk edəcəyini qəbul etdiyinə və kahinlərlə birgə ədatəli qərarlar qəbul edəcəyinə Tanrı və Od qarşısında söz verir.

Atur Ödərin həyatı haqqında məlumatlar çox azdır. Lakin qaynaqlar onun Xürrəmiyyə dövlətinin ordusunda komandir olmasını yazır. Atası ilə birlikdə bir neçə döyüşdə iştirak edib. Həmədan savaşında ərəb komandanı Afşinə əsir düşüb.

Bu barədə yazan tədqiqatçılar ərəb tarixçisi ibn əl-Əsirə istinad edirlər. Ondan başqa bu barədə ərəb müəllifləri heç nə yazmayıb. Çünki belə hadisə olmayıb, bu, sadəcə, ibn əl-Əsirin uydurması idi. İbn əl-Əsirə istinad edənlər də Babəki aşağılamaq üçün onun guya oğluna “fahişə oğlu” deməsini yazırlar. Guya Babəkin oğlu atasının cavab məktubundan sonra intihar edib. Bütün bunlar ərəb tarixçilərinin Babək və Xürrəmiyyə dövlətinə qarşı böhtanından başqa bir şey deyil. Əsl həqiqət isə Vatikan və Avropa qaynaqlarında belə yazılır. Olduğu kimi təqdim edirəm:

- Atur, - Afşin sakitcə dedi, - məni dinlə! Get atanın yanına, səni azad edəcəm. Atana de ki, Xəlifə Mötəsim şərtlər qoyub. İnadkar olmasın, razılaşsın. Bu, hamımız üçün yaxşı olacaq.

- Böyük sərkərdə, - deyə Atur qətiyyətlə cavab verdi: - Məni girov saxladığınızı bilirəm. Amma bunun əvəzinə mənə bir ordu versən, yaxşı olar, gedib kimisə məhv edərəm. Atamdan başqa. Mən ona qarşı çıxa bilmərəm.

Təbrizli Məhəmməd ibn Ravaz:

- Mən Babəki məhv edəcəm! Atur, sən hələ uşaqsan. Dünən yumurtadan çıxdın, kimi qıra bilərsən? Kafir oğlu!

Atur buna dözmədi və bəbir çevikliyi ilə Məhəmmədin sinəsinə tərəf qaçdı. Əlbəyaxa döyüşürdülər. Atur qolunu buraraq qılıncını götürdü. Məhəmməd belə bir dönüş gözləmirdi. Aturunu boğmaq istəyərək boğazından tutdu. Bu dəfə Atur o xaini yerə yıxdı. Məhəmməd Aturun sinəsinə təpik vurmağı bacardı. Atur yırğalandı, amma yerində dayandı və bıçağı ilə onu kəsdi.

- Öl! Bu, bir xainin sonu olmalıdır!

Məhəmmədin başı çiyinlərindən uçdu.

Afşinin sərxoşluğu anında yox oldu və o, pələng kimi hoppanaraq qılıncını çəkdi:

- Bunlar nə cür şeylərdir, at silahını, bala!

- Yaxın gəlsən, başını uçuraram! - Atur kürəyini çadırı dəstəkləyən sütuna söykədi. - Yaxşı, gəl!

Afşin bütün gücünü qılınc tutan ələ verib vəhşicəsinə uğultu atdı və elə vurdu ki, Aturın bıçağını qırsın. Amma Atur geri çəkilmədi və cəsarətlə döyüşə girdi:

- Dedim, sənin başını uçuracağam!

- Məni qorxudursan, bala? Mən sənin üçün Məhəmməd deyiləm. Al!

Afşin Afşin idi. Döyüşlərdə onun əlləri polad gücünə sahib idi. Atur gənc və təcrübəsiz idi. Afşinin zərbələri təhlükəli idi. Atur onu məğlub edə bilməyəcəyinə əmin oldu və bıçağı sinəsinə soxdu. Aturun sinəsindən qan sıçradı. Dizləri büküldü və arxaya yıxıldı.

Polad cingiltisini eşidən mühafizəçilər qışqıra-qışqıra çadıra tərəf qaçdılar və nəfəsləri kəsilərək içəri toplaşdılar. Mühafizəçilər çaşqınlıq içində donub qaldılar. Pıçıldayaraq dualar oxuyub qırıqlar arasında uzanmış Məhəmmədin başsız bədəninə, ölümcül yaradan inləyən Atura, bığlarını dişləyən Afşinə baxıb heç nə soruşmağa cürət etmirdilər.

Afşinin üzü titrəyirdi. O, əlində qılınc dəli kimi ətrafı ayaqlayıb, ara-sıra ölməkdə olan Atura təəssüflə baxırdı.

“Qartal qartal yuvasından uçur” deyə tövbə edərək təkrarladı. “Belə bir cəsur insan yaşamalı və yaşamalı idi. O, atasının layiqli oğlu oldu!”

Mənbələr yazır ki, Babək əsir düşəndə ondan Afşin soruşur ki, son arzun nədir. O da cavabında deyir ki, mən öz şəhərimi və oğlumun məzarını görmək istəyirəm.

Son sözü isə şəhərinə və oğlunun məzarına belə olur: “Əsən qalın!”

Bu qaynaq bir daha sübut edir ki, Babəkin oğlu nə Afşinə boyun əyib, nə onun əmri ilə atasına məktub yazıb, nə də atasının cavabını eşidib intihar edib. Bütün bu yalanlar ərəb ibn əl-Əsirdən qaynaqlanır. Babək əsla baş kahindən olan oğluna təhqiredici söz deyə bilməzdi. Hətta Xəlifə Mötəsimin aman məktubunu gətirən iki xürrəmi əsgəri ona oğlunun öldürülməsini deyir. Ona görə də o aman məktubunu qəbul etmir. Necə ola bilərdi ki, oğlunun ölümünü eşidən ata onu söyəydi?

Bu ərəb və fars qaynaqlarının həzm etmədiyi böyük İmperator Babək haqqında yalanlardan başqa bir şey deyil. Babək oğlu Atur da atası kimi cəsur sərkərdə olub. Onun haqqında yalanlara isə son vermək lazımdır.

Babək ərəblərə məğlub olandan sonra sərkərdə Afşinin ələ keçirdiyi onun ailə üzvləri arasında xanımı və baş kahin Banu da var idi. Xəlifə Mötəsimin əfvinə düşən Banu bir müddət Afşinin hərəmxanasında qalmalı olur.

Banunun 838-ci ildə ölməsi barədə məlumatlar da var.

ƏLAQƏDAR XƏBƏRLƏR

backend
Azərbaycanın ən gənc generalı o oldu
backend
Tanınmış vəkilin qadınlarla bağlı fikri tənqid olundu
backend
Sinan Oğanın həyat yoldaşı kimdir?
backend
Gömrük Komitəsinin mühafizəçisi həbs edildi
backend
Naxçıvanda daha bir vəzifəli şəxs işdən çıxarıldı

ÇOX OXUNAN

backend
Sünnət əməliyyatının pulunu dövlət ödəyəcək
12 Eyl, 24 - 11:273 322

XƏBƏR LENTİ

Təhsil idarəsinin sabiq müdirinə MÜTDA-da yeni vəzifə verildi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:3520 Kas
İlham Əliyevin Vyetnamın Baş naziri ilə görüşü keçirilib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:3120 Kas
İlham Əliyev Hanoyda “İnqilab şəhidləri” abidəsini ziyarət edib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:2620 Kas
Qarakənd faciəsindən 35 il ötür – Azərbaycanın dövlət və ictimaiyyət nümayəndələrinin həyatına son qoyan qanlı hadisə [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:1920 Kas
Gəncədə Milli Qəhrəmanın oğlu ağır yol qəzasına düşüb [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:1520 Kas
Bu gün Ağdam Şəhəri Günüdür – Tarixi qayıdışdan 6 il ötür [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:1220 Kas
Sabirabadda 17 yaşlı oğlan 15 yaşlı qızı qaçırıb – Eyni kənddə oxşar hadisə yenidən baş verib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:1020 Kas
Türkiyənin ilk pilotsuz döyüş təyyarəsi “Kızılelma” təhlükəsizlik qüvvələrinə təhvil verildi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:0520 Kas
Məleykə Abbaszadə BDU-nun kollektivinə təqdim edilib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
14:0220 Kas
Aysel Cəfərova – gələcəyin formalaşmasına sevgi, məsuliyyət və peşəkarlıqla töhfə verən rəhbər [xfgiven_red][/xfgiven_red]
11:5020 Kas
Məleykə Abbaszadə BDU-nun rektoru təyin edildi – Dosyesi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:2119 Kas
Azərbaycanda zəlzələ baş verdi – Yeraltı təkanların maqnitudası açıqlandı [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:1619 Kas
Elçin Babayev BDU-nun rektoru vəzifəsindən azad edildi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:1119 Kas
Azərbaycan XİN-dən Fransaya sərt cavab: “İddialar tamamilə qəbuledilməzdir” [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:0319 Kas
Suaresdən Neymarın PSJ-yə transferi ilə bağlı açıqlama: Messi ilə birlikdə onu fikrindən daşındırmağa çalışmışıq [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:5919 Kas
Ceyhun Bayramov və Hakan Fidan arasında telefon danışığı olub [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:5319 Kas
Qazaxda dəhşətli qəza: Üç nəfər həyatını itirdi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:4919 Kas
Ərdoğan açıqladı: Türkiyədə fond bazarı böhranı ilə bağlı 136 nəfər həbs edilib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:4419 Kas
İlham Əliyev Oman Sultanını milli bayram münasibətilə təbrik edib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:3719 Kas
Sumqayıt bulvarında 20 yaşlı gənc dənizdə batıb – Axtarışlar aparılır [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:3019 Kas
Gürcüstanda 31 yaşlı azərbaycanlı faciəli şəkildə həyatını itirib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:1718 Kas
Cəlilabadda bələdiyyə sədri qəfil vəfat edib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:1118 Kas
Salyanda ağır yol qəzası: 89 yaşlı kişi avtomobilin altında qalaraq ölüb [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:0918 Kas
Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin tanınmış hakimi təqaüdə göndərilir [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:0518 Kas
Bakıda dəhşətli qətl: Qardaş bacısını bıçaqlayaraq öldürüb [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:0118 Kas
Azərbaycanda birinci kurs tələbəsi vəfat edib [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:5918 Kas
Tanınmış jurnalist İlhamə Məhəmmədqızı binanın 3-cü mərtəbəsindən yıxılıb [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:1218 Kas
Təhsilə bağlılıq, rəhbərlik məsuliyyəti və maarifçilik missiyası – Xədicə Ələkbərova [xfgiven_red][/xfgiven_red]
11:3918 Kas
Təhsilin inkişafına xidmət edən rəhbər, maarifçilik missiyasına sadiq ziyalı – Namiq Kərimov [xfgiven_red][/xfgiven_red]
11:0818 Kas
Təhsilə sədaqət, rəhbərlikdə məsuliyyət və gələcəyə xidmət – Anar Əliyev nümunəsi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
10:5618 Kas
Neftçalada ev sahibini hədələyərək 11 min manat aldılar – İki nəfər saxlanıldı [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:2817 Kas
Putinin Kuşnerlə görüşündə gərgin anlar: Tərcüməçi tərcümə zamanı masaya zərbə vurdu [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:2617 Kas
Sumqayıtda faciəli hadisə: Kişi pilləkəndən yıxılaraq həyatını itirdi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:1817 Kas
Böyük Qayıdış davam edir: Dörd yaşayış məntəqəsinə köç olacaq [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:1217 Kas
Xaçmazda dəhşətli yanğın: 90 yaşlı qadın həyatını itirdi – Sakinlər məsafə problemindən narazıdır [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:0317 Kas
17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü: Azərbaycan xalqının azadlıq iradəsinin və milli birliyinin təntənəsi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:5917 Kas
Şəmkirdə evdən iki nəfərin meyiti tapıldı – BİRİ KİŞİ, DİGƏRİ QADINDIR [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:4817 Kas
Orduda xidmət etmək istəyən yüksək bilikli gənclər üçün yeni imkanlar – İntellektual bölmələrin əhatə dairəsi genişləndirildi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:4117 Kas
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətində struktur dəyişiklikləri və yeni təyinatlar – RƏSMİ [xfgiven_red][/xfgiven_red]
12:3817 Kas
Şəmkirin Abbaslı kəndində məktəbəqədər təhsilə sevgi və fədakarlıq nümunəsi – Müdrə Lalə Verdiyeva [xfgiven_red][/xfgiven_red]
11:0217 Kas
Azərbaycan beynəlxalq arenada mühüm uğura imza atdı – BTİ Şurasına üzv seçildi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
16:4516 Kas
İnternet provayderləri ilə bağlı yeni tələblər müəyyənləşdirildi – Nazirlər Kabinetindən QƏRAR [xfgiven_red][/xfgiven_red]
16:4016 Kas
2027-ci ildə növbəti “Yüksəliş” müsabiqəsi keçiriləcək – 1 milyon manat ayrıldı [xfgiven_red][/xfgiven_red]
16:1216 Kas
Prezident Xəzər dənizinin sahilboyu əraziləri ilə bağlı Fərman imzaladı – Səlahiyyətlər Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə verildi [xfgiven_red][/xfgiven_red]
13:4616 Kas
Bütün xəbərlər

© 2022 QanunTv.az - Bütün hüquqlar qorunur.

Xəbərlər istinad verilmədən götürülə, qanuna zidd olaraq nüsxələnə və başqa yerdə yayımlana bilməz.

  • Ana Səhifə
  • Haqqımızda
  • Əlaqə