Türk Dövlətləri Təşkilatının əsası 1992-ci ildə Ankarada keçirilən Türkdilli Ölkələrin Zirvə Toplantısı ilə qoyulmuşdur. Türk Dövlətləri Təşkilatı 2009-cu il oktyabrın 3-də Naxçıvan şəhərində keçirilən Zirvə Görüşündə imzalanmış sazişə əsasən 2012-ci il noyabrın 1-də yaradılıb. İlk vaxtlar təşkilatın adı Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası olub. 2021-ci ildən isə qurum Türk Dövlətləri Təşkilatı adı ilə fəaliyyətini davam etdirir. Türk Dövlətləri Təşkilatı türkdilli ölkələr arasında siyasət, iqtisadiyyat, elm, təhsil, nəqliyyat və turizm sahələrində əməkdaşlığı genişləndirmək məqsədilə yaradılmış dövlətlərarası blokdur. Qurumun üzvləri Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə və Özbəkistandır. Macarıstan, Türkmənistan və Şimali Kipr Türk Respublikası isə təşkilatda müşahidəçi statusuna malikdir. Təşkilatın mənzil-qərargahı Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşir. Türk Dövlətləri Təşkilatı fəaliyyət göstərdiyi ötən müddətdə səmərəli inkişaf yolu keçib. Qurum 175 milyona yaxın insanın yaşadığı böyük bir coğrafiyada və qlobal miqyasda güclü təşkilat kimi tanınıb. Qeyd edək ki, Türk dünyası hazırda beynəlxalq münasibətlərin yeni bir güc mərkəzi kimi mühüm önəm daşıyır, ciddi geosiyasi və geoiqtisadi çəkiyə malik olması ilə diqqət çəkir. Bunu statistik göstəricilər də təsdiq edir.
Bu təşkilatların əksəriyyətinin məqsəd və məramına diqqət yetirəndə görürük ki, onların əsas məqsədi, müstəqilliyi, iqtisadi birliyi və inkişafı təmin etməkdir. Həqiqətən də, hər bir ölkə öz müstəqilliyini təmin etmək üçün iqtisadiyyatını, iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək üçün isə, ən azı bölgə ölkələri ilə iqtisadi inteqrasiyaya getməlidir. Məhz, iqtisadi inteqrasiya üzərində siyasi və mədəni əlaqələr də inkişaf edir. Yəni, iqtisadi maraqlar təmin olunmadan, siyasi və mədəni inteqrasiyanı təmin etmək mümkün deyildir. Lakin, iqtisadi birliyi təmin etmək üçün, sosial-iqtisadi inkişaf modeli və müasir texnologiyalar vacibdir. Sosial-iqtisadi inkişaf modelini və müasir texnologiyaları ortaya qoyan yerli elmi institutların və intellektual sosial bazanın olması zəruridir. Əks təqdirdə, qurulan bu təşkilatların varlığı formal xarakter daşıyacaqdır. Biz bu parametrlərlə mövcud təşkilatların varlığına nəzər yetirdikdə görürük ki, onların çoxu formal xarakter daşıyır. Ötən müddətdə Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin iqtisadiyyatına 20 milyard ABŞ dollarından çox sərmayə qoyub. Təsadüfi deyil ki, Prezident İlham Əliyev TDT ölkələri ilə bütün sahələrdə əlaqələrin möhkəmləndirilməsini Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən biri elan edib. Türk dünyasında ümumi ünsiyyət dilinin Türkiyə türkcəsi olması məsələsi daha real görünür. Bu 20 illik dövr ərzində Türkiyə türkcəsinin postsovet məkanında getdikcə daha çox danışıldığı müşahidə olunur. Türkiyədə türkcənin ünsiyyət dili olaraq seçilməsi türklər arasında 20 illik inteqrasiya prosesinin təbii axını və zərurəti kimi ortaya çıxdı. İndi məsələ ortaq ünsiyyət dili kimi seçilmiş dilin fəaliyyət mühitlərini müəyyən etmək, onu həm elmi, həm də praktiki cəhətdən inkişaf etdirmək və gücləndirmək yollarını axtarılmalıdır. Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq “Bir kəmər, bir yol” layihəsində birgə fəaliyyətləri müsəlman ölkələrinin perspektiv inkişafı və həmrəyliyi, həmçinin Avroasiya məkanında sülh və inkişaf istiqamətində atılan fundamental addımlar kimi dəyərləndrmək olar. Son zamanlar artıq ortaq turk əlifbası qəbul edilib, ortaq türk dilinin formalaşmasında ciddi irəliləyişlər var. Hərbi əməkdaşlıq yalnız Azərbaycan ilə Türkiyənin timsalında deyil, həm də türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimləri buna bariz nümunədir. Artıq bu təşkilatın sammitləri Türkiyə və Azərbaycanın təsəbbüsü ilə intensivləşib. İnanıram ki, TDT nəinki regionda, hətta dünyada yaxın zamanlarda öz sözünü deyəcək.

Talıb Əliyev – Masallı rayon Qızılavar kəndi