Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, şairə, xeyriyyəçi və ictimai xadim Xurşidbanu Natəvanın anadan olmasının ildönümüdür.
Xurşidbanu Natəvan 1832-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olub. Qarabağ xanı Mehdiqulu xanın yeganə övladı və Qarabağ xanlarının sonuncu varisi olduğuna görə xalq arasında "Xan qızı", saray mühitində isə "Dürrü-yekta" adlandırılıb.
Natəvan XIX əsr Azərbaycan poeziyasının ən görkəmli simalarından biri kimi zəngin ədəbi irs yaradıb. O, yaradıcılığa XIX əsrin 50-ci illərində başlayıb və ilk şeirlərini "Xurşid" təxəllüsü ilə qələmə alıb. Lirik qəzəlləri, humanist düşüncələri və vətən sevgisini əks etdirən əsərləri bu gün də Azərbaycan ədəbiyyatının dəyərli nümunələri hesab olunur.
Xurşidbanu Natəvan yalnız şair kimi deyil, həm də istedadlı rəssam, xeyriyyəçi və mesenat kimi tanınıb. Onun hazırladığı bədii tikmələr və "Gül dəftəri" albomunda yer alan rəsmlər yüksək sənət nümunələri sayılır.
Şairə Qarabağın mədəni həyatında da mühüm rol oynayıb. Onun təşəbbüsü ilə Şuşada məşhur "Məclisi-üns" ədəbi məclisi fəaliyyət göstərib və dövrün tanınmış söz adamlarını bir araya gətirib.
Natəvan xalqın rifahı naminə həyata keçirdiyi xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə də yadda qalıb. Onun təşəbbüsü ilə 1873-cü ildə Şuşaya içməli su kəməri çəkdirilib. Bu tarixi su mənbəyi bu gün də "Xan qızı bulağı" adı ilə tanınır. Həmçinin Araz çayından Mil düzünə su çəkilməsi layihəsinin müəlliflərindən biri olub.
Xurşidbanu Natəvan 1897-ci il oktyabrın 1-də vəfat edib və Ağdam şəhərində yerləşən "İmarət" qəbiristanlığında dəfn olunub.
Bu gün də Xurşidbanu Natəvanın zəngin ədəbi və mənəvi irsi Azərbaycan xalqının milli-mədəni sərvətlərindən biri hesab olunur. Onun adı küçələrə, məktəblərə, kitabxanalara və müxtəlif mədəniyyət ocaqlarına verilib, əlyazmaları və şəxsi əşyaları isə ölkənin muzey və arxivlərində qorunub saxlanılır. Natəvanın yaradıcılığı və xeyriyyəçilik fəaliyyəti gələcək nəsillər üçün örnək olaraq yaşayır.
