Avropanın əsas qaz ticarət mərkəzlərindən biri olan Niderlanddakı “Title Transfer Facility”də (TTF) təbii qazın qiymətində artım müşahidə olunur. Noyabr fyuçersləri üzrə qiymətin 1 000 kubmetr üçün 1 043 dollara yaxınlaşması enerji bazarlarında baş verən dəyişiklikləri yenidən gündəmə gətirib.
Qanuntv.az xəbər verir ki, Avropa bazarında qazın bahalaşması Azərbaycanın enerji ixracından əldə etdiyi gəlirlərin artması baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmizin 16 ölkəyə təbii qaz ixrac etməsi bu bazardakı qiymət dəyişikliklərinin iqtisadi təsirini daha da aktuallaşdırır.
Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü, deputat Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, Azərbaycanın qaz ixrac etdiyi ölkələrin 12-si Avropa İttifaqının əhatə dairəsində yerləşir. Dünya bazarlarında təbii qazın qiymətinin yüksəlməsi ölkənin valyuta gəlirlərinin artmasına şərait yarada bilər.
Deputat bildirib ki, Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın növbəti illərdə Avropaya ümumilikdə 30 milyard kubmetrə yaxın təbii qaz nəql etmək niyyətində olduğunu açıqlayıb. Bu hədəfə çatmaq üçün yeni müqavilələrin və uzunmüddətli sazişlərin imzalanması vacibdir.
V.Bayramovun fikrincə, qazın bahalaşması ixrac gəlirlərinin artması ilə yanaşı, Azərbaycanın enerji ixracında təbii qazın payının yüksəlməsinə də təsir göstərə bilər. O xatırladıb ki, 2022-ci ildə Avropa bazarında qazın qiymətinin kəskin artması nəticəsində Azərbaycanın neft və qaz ixracından əldə etdiyi gəlirlər bəzi dövrlərdə bərabərləşib, hətta qazdan daxil olan valyuta gəlirləri neft gəlirlərini üstələyib.
İqtisadçı Eldəniz Əmirov da Avropada qazın bahalaşmasının Azərbaycan üçün əlavə iqtisadi imkanlar yaratdığını bildirib.
Onun sözlərinə görə, 2025-ci ildə Azərbaycanın ümumi qaz ixracı 25,2 milyard kubmetr, bunun Avropaya yönəldilən hissəsi isə 12,8 milyard kubmetr təşkil edib. İqtisadçı 2026-cı ilin ilk doqquz ayında ümumi qaz ixracının 18,4 milyard kubmetr, Avropaya ixracın isə 8,6 milyard kubmetr olduğunu qeyd edib.
E.Əmirovun təqdim etdiyi şərti hesablamaya əsasən, Avropaya ixrac edilən 12,8 milyard kubmetr qazın hər 1 000 kubmetrinin orta satış qiyməti 100 dollar artsaydı, illik ümumi satış gəliri 1,28 milyard dollar çox ola bilərdi. Bununla belə, iqtisadçı vurğulayıb ki, bu rəqəm faktiki gəlir deyil, qiymət artımının mümkün təsirini göstərən nəzəri hesablamadır.
Ekspert qeyd edib ki, real gəlirlərin həcmi qazın hansı qiymət mexanizmi əsasında satılmasından, müqavilələrin şərtlərindən, hasilat və nəqliyyat xərclərindən, eləcə də ixrac həcmlərindən asılıdır.
E.Əmirovun sözlərinə görə, Azərbaycan qazının əhəmiyyətli hissəsi uzunmüddətli müqavilələr əsasında satılır. Bəzi müqavilələrdə Avropa qaz bazarının göstəriciləri, digərlərində isə neft və neft məhsullarının qiymətləri əsas götürülür. Buna görə də TTF-də qeydə alınan qiymət artımı Azərbaycanın bütün qazı həmin qiymətə satması anlamına gəlmir.
Azərbaycanın Avropaya qaz tədarükü Cənub Qaz Dəhlizi, o cümlədən Trans-Anadolu (TANAP) və Trans-Adriatik (TAP) qaz boru kəmərləri vasitəsilə həyata keçirilir. İxrac imkanlarının genişləndirilməsi və yeni müqavilələrin bağlanması ölkənin enerji gəlirlərinə uzunmüddətli təsir göstərə biləcək amillər sırasındadır.
Beləliklə, Avropa bazarında təbii qazın bahalaşması Azərbaycanın ixrac gəlirlərinin artması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Lakin əlavə gəlirin real həcmini müəyyənləşdirərkən birja qiymətləri ilə yanaşı, müqavilə şərtləri, satış həcmləri, əməliyyat xərcləri və enerji layihələrində iştirak edən şirkətlərin payları da nəzərə alınmalıdır. Qaz satışından əldə olunan ümumi gəlirin bütövlükdə dövlət büdcəsinə daxil olmadığını da qeyd etmək vacibdir.
