Çoxvektorlu xarici siyasət kursu yürüdən Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə, xüsusilə Özbəkistanla əlaqələrin inkişafına verdiyi əhəmiyyət son illərdə daha aydın şəkildə özünü göstərir. Azərbaycanla Özbəkistanı birləşdirən çoxəsrlik ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlərlə yanaşı, iki dövlət arasında formalaşmış yüksək siyasi etimad və qarşılıqlı dəstək münasibətləri də əməkdaşlığın yeni mərhələyə yüksəlməsinə şərait yaradıb.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəyə çatmasında ümummilli lider Heydər Əliyevin xüsusi xidmətləri var. 1997-ci il iyunun 18-19-da onun Özbəkistana səfəri, keçirdiyi görüşlər və əldə olunan razılaşmalar iki ölkə arasında müasir münasibətlərin möhkəm təməlini formalaşdırıb.
Bu siyasi kurs Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevlə qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlər Bakı ilə Daşkənd arasında siyasi dialoqun daha da dərinləşməsinə mühüm töhfə verib. Son illərdə dövlət başçıları arasında keçirilən qarşılıqlı səfərlər və yüksək səviyyəli görüşlər ikitərəfli əlaqələrin bütün istiqamətlər üzrə genişlənməsinə imkan yaradıb.
Prezident İlham Əliyevin avqustun 23-24-də Özbəkistana dövlət səfəri də bu baxımdan xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Səfər çərçivəsində keçiriləcək görüşlər və Azərbaycan-Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclası iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin gələcək istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm platforma olacaq.
2023-cü ildə yaradılan Ali Dövlətlərarası Şura artıq iki ölkə arasında siyasi dialoqun əsas mexanizmlərindən birinə çevrilib. Şuranın ilk iclasının 2024-cü ildə Daşkənddə, ikinci iclasının isə 2025-ci ildə Bakıda keçirilməsi formatın ardıcıl və institusional xarakter aldığını göstərir.
Səfər çərçivəsində diqqət çəkən məsələlərdən biri də Azərbaycan və Özbəkistan arasında “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanmasının nəzərdə tutulmasıdır. Belə bir sənəd iki ölkə arasında uzun illər ərzində formalaşmış dostluq və qarşılıqlı etimad münasibətlərinin daha möhkəm hüquqi əsaslarla təsbit olunması baxımından mühüm siyasi əhəmiyyət daşıya bilər.
Azərbaycan və Özbəkistan yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, beynəlxalq və regional təşkilatlarda da fəal əməkdaşlıq edir. BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, ATƏT, Qoşulmama Hərəkatı və digər platformalarda qarşılıqlı dəstək və siyasi dialoq iki ölkənin münasibətlərinin çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.
Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm istiqamətlərdən biridir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Məşvərət Görüşü formatında ölkəmizin iştirakının genişlənməsi də bunun göstəricisidir. Azərbaycanın regional əməkdaşlıq proseslərinə daha fəal cəlb olunması Bakı ilə Mərkəzi Asiya paytaxtları arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığının iqtisadi istiqaməti də xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycanda 130-dan çox Özbəkistan şirkətinin fəaliyyət göstərməsi, onların bir qisminin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələrə cəlb olunması iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin real layihələrlə zənginləşdiyini göstərir.
2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 795 milyon dollara çatması, tranzit daşımaların həcminin isə 1,4 milyon ton təşkil etməsi iqtisadi əlaqələrin artan dinamikasını nümayiş etdirir. Xüsusilə nəqliyyat-logistika sahəsində əməkdaşlıq böyük potensiala malikdir.
Bu baxımdan Orta Dəhliz xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşaqlarından biri kimi çıxış edir. Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın aparıcı iqtisadi mərkəzlərindən biri olması Bakı ilə Daşkənd arasında nəqliyyat və tranzit əməkdaşlığının daha da genişləndirilməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır.
İki ölkə arasında humanitar əlaqələr də sürətlə inkişaf edir. Füzulidə Özbəkistanın təşəbbüsü ilə 960 şagird yerlik Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşa edilməsi və “Dostluq bağı”nın salınması Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığının yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də humanitar müstəvidə real layihələrdə öz əksini tapdığını göstərir.
Mədəniyyət və təhsil sahəsində keçirilən qarşılıqlı tədbirlər, tələbə mübadiləsi və mədəniyyət günləri xalqlar arasında mövcud tarixi və mənəvi bağların daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız ənənəvi dostluq əlaqələri çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Bu münasibətlər siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, humanitar və regional əməkdaşlığı əhatə edən genişmiqyaslı strateji tərəfdaşlığa çevrilib.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri də məhz bu inkişafın növbəti mühüm mərhələsi kimi diqqət çəkir. Səfər zamanı əldə olunacaq razılaşmaların və imzalanacaq sənədlərin Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlərin gələcək inkişafına yeni impuls verəcəyi gözlənilir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud siyasi etimad, ortaq tarixi-mədəni dəyərlər, qarşılıqlı iqtisadi maraqlar və regional məsələlər üzrə yaxın mövqelər iki ölkənin əməkdaşlığının bundan sonra da daha geniş miqyasda inkişaf etdirilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır.
Bakı ilə Daşkəndin münasibətlərində yeni mərhələ artıq yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, konkret layihələr, qarşılıqlı investisiyalar, nəqliyyat dəhlizləri və humanitar təşəbbüslərlə də öz təsdiqini tapır.
