Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə tarixi və mədəni yaxınlığın hüdudlarını aşaraq siyasi etimad, strateji maraqlar və iqtisadi əməkdaşlıq üzərində qurulan çoxşaxəli tərəfdaşlığa çevrilib.
Bursa Uludağ Universitetinin professoru, iqtisadçı Mehmet Yüce QanunTV-yə açıqlamasında bildirib ki, ortaq türk kimliyi, tarixi yaddaş və mədəni dəyərlər iki ölkə arasındakı münasibətlərin mənəvi əsasını təşkil edir. Onun sözlərinə görə, Prezidentlər İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşan qarşılıqlı etimada əsaslanan siyasi dialoq isə bu yaxınlığı konkret əməkdaşlıq layihələrinə çevirən əsas amillərdəndir.
Professorun fikrincə, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələyə yüksəlməsində üç mühüm faktor xüsusi rol oynayıb. Bunlardan birincisi, 2020-ci ildə Azərbaycanın Qarabağ Zəfəri ilə regional geosiyasi imkanlarının genişlənməsi, ikincisi Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional inkişafı, üçüncüsü isə Trans-Xəzər Şərq-Qərb marşrutunun, yəni Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyətinin artmasıdır.
M.Yüce qeyd edib ki, bu proseslər Bakı ilə Daşkənd arasındakı münasibətlərin xarakterini də dəyişib. Azərbaycanın regional mövqeyinin güclənməsi, Türk Dünyasında institusional əməkdaşlığın dərinləşməsi və Orta Dəhlizin inkişafı iki ölkənin coğrafi və iqtisadi üstünlüklərini bir-birini tamamlayan imkanlara çevirib.
Özbəkistanın dənizə birbaşa çıxışının olmaması Xəzər üzərindən Azərbaycan və daha sonra Avropa istiqamətində uzanan nəqliyyat marşrutlarını Daşkənd üçün xüsusi əhəmiyyətli edir. Azərbaycan isə öz növbəsində Mərkəzi Asiyanın dünya bazarlarına çıxışında mühüm tranzit platforma kimi çıxış edir.
İqtisadçı bildirib ki, 2023-cü ildə yaradılan Azərbaycan-Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurası münasibətlərin institusional əsaslarını daha da gücləndirib. Bu mexanizm iki ölkə arasında uzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetlərinin əlaqələndirilməsinə imkan yaradır.
Onun sözlərinə görə, siyasi münasibətlərdəki inkişaf iqtisadi göstəricilərdə də özünü göstərir. 2025-ci ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatıb. Eyni zamanda, iki ölkə arasında yaradılan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti qarşılıqlı investisiyaların artırılması, birgə layihələrin maliyyələşdirilməsi və üçüncü ölkələrdə iqtisadi təşəbbüslərin həyata keçirilməsi baxımından mühüm mexanizm kimi qiymətləndirilir.
Mehmet Yüce diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycan və Özbəkistan artıq yalnız bir-birinə məhsul ixrac edən ticarət tərəfdaşları deyil. Avtomobil sənayesi, tekstil, kənd təsərrüfatı, turizm, tikinti, xidmət və digər sahələrdə birgə istehsal və investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi münasibətlərin yeni iqtisadi modelə keçdiyini göstərir.
Xüsusilə nəqliyyat-logistika sahəsində əməkdaşlıq böyük potensiala malikdir. Orta Dəhliz Azərbaycan və Özbəkistanı yalnız ikitərəfli iqtisadi maraqlar baxımından deyil, Avrasiyanın dəyişən ticarət coğrafiyası çərçivəsində də birləşdirir.
Professorun sözlərinə görə, Azərbaycanın Xəzər sahilindəki liman və dəmir yolu infrastrukturu ilə Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşən istehsal və ticarət potensialı bir-birini tamamlayır. İki ölkə arasında tranzit daşımaların artması da bu istiqamətdə əməkdaşlığın real iqtisadi nəticələr verdiyini göstərir.
Enerji sahəsi də Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. Ənənəvi enerji əməkdaşlığı ilə yanaşı, bərpa olunan enerji, enerji səmərəliliyi, yaşıl transformasiya və neft-kimya sahələrində də yeni imkanların yarandığı bildirilir.
M.Yüce hesab edir ki, gələcək mərhələdə əsas hədəf yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması olmamalıdır. Birgə istehsal, investisiya, logistika, enerji əməkdaşlığı, rəqəmsal bağlantı və üçüncü ölkələrdə ortaq iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi Bakı ilə Daşkənd arasında daha dayanıqlı iqtisadi tərəfdaşlığın formalaşmasına imkan verə bilər.
Ekspertin fikrincə, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafı yalnız iki ölkənin iqtisadi potensialının artmasına deyil, Xəzər regionu ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən daha geniş regional iqtisadi arxitekturanın formalaşmasına da mühüm töhfə verə bilər.
Beləliklə, Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlər tarixi və mədəni qardaşlıqdan strateji və geoiqtisadi tərəfdaşlığa doğru sürətlə inkişaf edir. Qarşılıqlı siyasi etimad, ortaq maraqlar və geniş iqtisadi imkanlar iki ölkə arasında əməkdaşlığın qarşıdakı illərdə daha da dərinləşməsi üçün möhkəm zəmin yaradır.
